Doelstellingen

De termen 'doel' en 'doelstelling' worden in de praktijk vaak door elkaar gebruikt. [Er is een belangrijk onderscheid te maken]: een doelstelling is een geoperationaliseerde weergave van een doel of een deel daarvan, een praktische stelling van wat bereikt moet worden. In het kader van kwaliteitszorg verdient het aanbeveling alle doelen te vertalen in doelstellingen. Doelstellingen geven immers nauwkeurig weer wat je wil bereiken. De nauwkeurige weergave stelt je in staat de voortgang beter te bewaken en het eindresultaat beter te evalueren. Een methode die kan helpen bij het ontwikkelen van doelstellingen is de SMART-methode. Deze geeft eisen aan waaraan een 'goede' doelstelling voldoet.

Volgens de SMART-methode is een doelstelling:

1. Specifiek: gericht op een specifiek beleidsterrein of organisatie-onderdeel.

2. Meetbaar: met welke maat wordt gemeten en hoe moet op deze maat worden gescoord?

3. Aanwijsbaar: wie is verantwoordelijk voor het realiseren van de doelstelling?

4. Realistisch: de doelstelling moet gehaald kunnen worden.

5. Tijdgerelateerd: het is duidelijk wanneer het resultaat gehaald moet zijn.

Er bestaan meerder vertalingen van de letters SMART - van oorsprong een Engelstalig begrip - die allen een iets andere interpretatie geven van de vijf componenten. De componenten zelf zijn echter in alle vertalingen vergelijkbaar.

(...)

Bij het werken met de SMART-methode zult u er echter achter komen dat doelen vaak zoveel omvatten dat ze niet in één doelstelling te vertalen zijn. Aan de meeste doelen zullen daarom meerdere doelstellingen worden gekoppeld. Daarnaast kunnen met name bij complexe veranderingen ook tussentijdse doelen worden geformuleerd. Tussentijdse doelen zijn niet altijd resultaatgericht te formuleren. Het kan bijvoorbeeld zijn dat ze gericht zijn op een randvoorwaarde die gerealiseerd moet worden om de resultaatsverbetering tot stand te kunnen brengen.

(...)

Door het hanteren van de SMART-methode zult u uw doelstellingen vanzelf ook ordenen in de tijd. Dat is goed, want de ene doelsteling kan afhankelijk zijn van de andere doelstelling.

Bij het formuleren van doelstellingen is het belangrijker dat u de vijf SMART-componenten benoemd dan dat u tot een mooie formulering komt. Het zijn immers juist die componenten die u in staat stellen realistisch te plannen, de voortgang te controleren en de verantwoordelijke functionaris aan te spreken.

Bron: Kwaliteitszorg is een werkwijze, kwaliteitszorg in het primair onderwijs, Robbin Haaijer & Anneke van der Linde

In het boek Teamwerk en participatief management beschrijft Wilfried de Moor het begrip 'missie' als volgt:

De formulering van een missie gebeurt vanuit een visie, een mentaal beeld van de voor de toekomst gewenste toestand die beter is dan de nu bestaande. De missie verwoordt de centrale waarden en normen van deze visie.

(...)

In de missie wordt een opdrachtverklaring gegeven. Het antwoord op de vraag 'waarom doen we wat we doen?' wordt erin samengevat. Mensen die zinvolle arbeid willen verrichten stellen die vraag vroeg of laat. Onder 'missie' verstaan we een bondige beschrijving, eventueel uitgedrukt in een slogan, van een samenhangend waardensysteem: van de belangrijkste waarden en normen die de individuele leden aanspreken en de gemeenschappelijk te leveren inspanningen richting geven. De missie is een in de eigen cultuur verankerd managementinstrument voor mentale programmering dat gebruikt wordt om mensen te inspireren. Zij is een onderdeel van de organisatie(team)-ideologie en een leidraad voor denken en handelen.

(...)

De missie van een organisatie wordt gewoonlijk door het topmanagement/de directie geformuleerd. Eventueel geeft een externe instantie advies. Verondersteld wordt namelijk dat de directie de hele organisatie en haar samenhang overziet en daarom het meest geschikt is om - als het goed is in overleg met haar achterban - de gewenste richting aan te geven. De missie van een organisatie moet een overkoepelend gevoel van bedrijfsrichting geven.

(...)

Wat is het belang van een missie?

Identificeren de leden zich met de waarden en normen die vervat liggen in de missie, dan vinden zij hierin de motivatie om zich te gedragen op een wijze die uiting geeft aan deze waarden. Een goed geformuleerde missie draagt ertoe bij mensen p dezelfde golflengte te krijgen en hun te laten weten wat ze moeten doen zonder dat dit hun tot in detail moet worden uitgelegd. Zij geeft gemeenschappelijke gerichtheid en maakt het organisatieproces doorzichtiger. Zij beoogt werknemers te enthousiasmeren in plaats van hen mechanistisch instructies te laten volgen. Zij zet aan tot actie, schept continuïteit en structuur in een complex actiesysteem.

Kenmerken van een missie

Een missie die aan haar doel beantwoordt voldoet aan de volgende kenmerken:

• Zij heeft rechtstreeks te maken met het handelen van de direct belanghebbenden;
• Zij is uniek en heeft een toegevoegde waarde voor het team (bevat dus geen gemeenplaatsen);
• Zij wordt consequent en consistent, maar flexibel uitgevoerd;
• Zij sluit realistisch aan bij de strategie van de gehele organisatie;
• Zij is gericht op de klant (intern of extern) van de producten en/of diensten van het team;
• Zij verwoordt de gewenste toekomstige toestand (in contrast tot de status quo) en is dus pro-actief;
• Zij is duidelijk, bondig en bevattelijk geformuleerd;
• Zij bevat realistische doelstellingen, die niet meteen haalbaar hoeven te zijn.

(...)

Dat en missie consequent en consistent, maar toch flexibel gehanteerd moet worden lijkt op het eerste gezicht misschien tegenstrijdig. Dat is het echter niet. Consequent heeft te maken met het feit dat men de missie moet uitdragen in alles wat men doet. Zij wordt voortdurende benadrukt in de alledaagse communicatie. Hierin speelt de voorbeeldwerking van de leidinggevenden een belangrijke rol. Consistent verwijst naar de noodzaak de missie te handhaven in voor- en tegenspoed en er niet mee te marchanderen wanneer dit de leiding om opportunistische redenen beter uitkomt. Gebrek aan consistentie ondermijnt de geloofwaardigheid. Flexibel impliceert dat een missie niet mag worden ervaren als een keurslijf dat stagnerend werkt. Een team is een dynamisch systeem dat open staat voor veranderingen in de omgeving en dat bereid is een corrigerende koers in te slaan. Een missie wordt verondersteld een intuïtief gevoel voor richting te geven; dit vergt een pro-actieve instelling.

Bron: Teamwerk en participatief management, W. de Moor