In het boek Werken met Lean beschrijft Peter Matthijssen kernachtig de Lean-techniek Value Stream Mapping:

Een Value Stream Map (VSM) is feitelijk een procesmodel; een schematische weergave van een proces. In de VSM wordt dit proces echter bekeken vanuit het oogpunt van waarde. Welke activiteiten in het proces voegen waarde toe voor de klant?

[Je gebruikt een VSM] door (een deel van) het proces in kaart te brengen en het proces stap voor stap te beoordelen met een groep inhoudelijk betrokkenen. Per processtap bepaal je of deze stap:

• Waarde toevoegt voor de klant
• Waarde toevoegt voor de eigen organisatie
• Geen waarde toevoegt

Een VSM-diagram laat zien hoe de waardestroom eruit ziet. Activiteiten die alleen maar waarde toevoegen voor de organisatie of geen waarde toevoegen bieden mogelijkheden voor verbetering. Als je gedetailleerd kijkt naar activiteiten in organisaties, dan blijkt maar een klein gedeelte (tussen de 5 en 20%) waarde toe te voegen voor klanten. Dit betekent dat er ruimte is voor verbetering!

Het is niet de bedoeling om in één keer alle activiteiten te elimineren die geen waarde toevoegen; dit lukt niet. De kracht van de techniek schuilt vooral in de discussie over (klant)waarde. Op basis van deze discussie kunnen kleine stappen worden gezet naar verbetering.

Bron: Werken met Lean, Peter Matthijssen & Almar Jong

'Gemba' is het Japanse woord voor 'daar waar het echte werk uitgevoerd wordt'. Dit is de werkvloer. Vaak zien we in organisaties dat er met weinig respect wordt gesproken over de Gemba. Als er ophef is, dan wordt dit veroorzaakt op de Gemba... Maar feitelijk is de Gemba dé plek waar het bestaansrecht van de organisatie op gebouwd is. Dit is de plek waar waarde wordt toegevoegd voor klanten. Lean richt zich nadrukkelijk op de Gemba. Er is respect voor de mensen die het 'echte werk' uitvoeren.

Kaizen betekent letterlijk 'verbeteren/veranderen is goed'. De kaizen techniek is gericht op continu verbeteren op de Gemba. Door het betrekken van mensen die dicht bij het echte werk staan benut je optimaal de kennis die hier aanwezig is. Kaizen is gericht op het kritisch maken van mensen ten opzichte van het eigen werk en het prikkelen om na te denken over verbeteringen.

(...)

De kaizen aanpak kan geïntegreerd worden in het werk van alledag. Veel organisaties werken met 'dagstarten' of 'keek op de week sessies'. Op deze momenten komen het team (vanuit de Gemba) en het management samen. Er wordt gesproken over thema's als (actuele) kwaliteit, klantwaarde en verspillingen Ook worden afspraken gemaakt over verbeteringen en taken verdeeld. Op deze manier geeft Kaizen invulling aan continu verbeteren.

Het management heeft in de Lean-filosofie een ondersteunende rol. Zij faciliteren mensen op de Gemba in hun werk en het optimaliseren hiervan (kaizen). De welbekende organisatiepiramide wordt vanuit Lean vaak andersom getekend. De Gemba staat hierin bovenaan. Management- en stafonderdelen van de organisatie zijn ondersteunend aan de Gemba.

Bron: Werken met Lean, Peter Matthijssen & Almar Jong