• Vergroot lettergrootte
  • Standaard lettergrootte
  • Verklein lettergrootte
Home Bluff Your Way Into... Kennis volgens Hannelore Dekeyser (ea)
Kennis volgens Hannelore Dekeyser (ea)

data informatie kennis gegevens

In de publicatie Kennis van kennisbanken gaan Hannelore Dekeyser (ea) - vanzelfsprekend - in op het begrip kennis:

kennis

Wat is kennis?

De stad Leiden is in 1574 bevrijd van een belegering door de Spanjaarden.

Wanneer u deze zin leest en probeert te onthouden, spreekt u dan van kennis? Of is dit vooralsnog te betitelen als informatie? Als u deze zin kunt opslaan in uw hoofd, is er dan een wezenlijk verschil met het opslaan van deze zin in een (data)bestand of het lezen ervan in een boek?

We geven nog een ander voorbeeld:

Deze winkel is elke dag geopend van 09.00 tot 18.00 uur. Op koopavonden is de winkel tot 21.00 uur geopend. Op zaterdag tot 16.00 uur.

Gaat het hier over kennis of informatie? Wat moet of kan ik hiermee? De alerte lezer constateert wellicht dat de winkel kennelijk ook op zondag geopend is (zelfs op kerstdagen). Dat is opvallend omdat de lezer vanuit zijn persoonlijke kennis weet dat in onze hedendaagse maatschappij de meeste winkels op zondag gesloten zijn.

De begrippen ‘informatie’ en ‘kennis’ worden regelmatig als synoniemen van elkaar gebruikt. Dit is niet correct: er zijn duidelijke verschillen tussen deze twee begrippen (Brown, 2002). Informatie staat op zichzelf. (Bijna) elke uitspraak over iets of iemand is informatie(f). Informatie kan bestaan uit louter woorden of data en is eenvoudig over te brengen. Het verschil met kennis is dat er bij kennis betekenis wordt gegeven aan informatie. Omdat het geven van betekenis door iedere persoon zelf wordt gedaan, betekent dit dat kennis logischerwijs persoonlijk is en per persoon verschilt. Kortom: kennis is verbonden aan een individu en bestaat alleen in iemands ‘mind’.

Het is daarom ook moeilijker grijpbaar dan informatie, om de eenvoudige reden dat het niet zichtbaar is. Kennis wordt geconstrueerd door een persoonsgebonden proces van samenstelling en verwerking van informatie. In het bovenstaande voorbeeld gaat het dus over informatie. Het wordt kennis als we er aan toevoegen dat iemand zich voorneemt om op vrijdagmiddag de boodschappen te doen omdat hij dan weet dat de winkel open is (en het wellicht ook rustig is).

Gegevens (data)
Symbolische weergaven van getallen, hoeveelheden, grootheden of feiten. Gegevens zijn statisch en enkelvoudig. Gegevens zijn gemakkelijk op te slaan en opnieuw te gebruiken.

Informatie
Resultaat van een vergelijking van gegevens en wordt gebruikt om zicht te krijgen op een bepaalde stand van zaken in een gegeven context.

Kennis
Datgene wat iemand in staat stelt een bepaalde taak te vervullen door het selecteren, interpreteren, combineren en waarderen van informatie.

Naast de begrippen informatie en kennis onderscheiden diverse auteurs ook het begrip data (onder andere Weggeman, 1997; Davenport & Prusak, 1998):
• Met data (of gegevens) doelen zij op symbolische weergaven van getallen, woorden, geluiden, beelden, grootheden, hoeveelheden of feiten. Gegevens zijn statisch en enkelvoudig. Gegevens zijn gemakkelijk op te slaan en opnieuw te gebruiken.
• Wanneer de ontvanger een ordening toevoegt aan de verkregen gegevens, spreken we over informatie. Informatie verwijst dus naar data die zinvol zijn geordend en bewerkt. Op basis van informatie kunnen we conclusies trekken, terwijl losse gegevens die mogelijkheid niet bieden.Een identieke rij gegevens kan op vele manieren geïnterpreteerd worden. Anders gezegd: eenzelfde rij gegevens kan tot verschillende informatie leiden. De omgeving of de specifieke situatie bepaalt de wijze waarop de gegevens worden omgezet in informatie. Informatie die in de ene situatie juist is, hoeft niet per se juist te zijn in een andere situatie.

Kennis is het vermogen dat iemand in staat stelt een bepaalde taak uit te voeren door gegevens (van externe bronnen) te verbinden, en te laten reageren met eigen informatie, ervaringen en attitudes. Op basis van kennis kan waarde worden gecreëerd. Op basis van informatie is dit pas mogelijk na een bepaalde bewerking. Kennis ontstaat als informatie wordt gehanteerd in zinvolle activiteiten en productief gebruik.
Weggeman (1997) definieert het begrip kennis als volgt: “Kennis is een persoonlijk vermogen dat gezien moet worden als het product van de informatie(I), de ervaring(E), de vaardigheid(V) en attitude(A) waarover iemand op een bepaald moment beschikt.” Weggeman ziet kennis dus als de volgende formule: K = I * EVA.

Kennis kan gedefinieerd worden als een veranderlijke combinatie van vastgelegde ervaring, waarden, contextuele informatie en vakkundig inzicht die een kader vormt waarmee nieuwe ervaringen en informatie geëvalueerd en geïntegreerd kunnen worden. Kennis komt voort uit het verstand van de bezitters ervan, en wordt daar ook toegepast. Binnen organisaties wordt kennis niet alleen vastgelegd in documenten en
informatiecentra, maar ook in routines, werkwijzen, gewoonten en regels. Iemand moet die informatie ontsluiten, verwerken, waarderen en verbinden met contextuele informatie zodat het weer een persoonlijke betekenis krijgt voor de gebruiker.

Bertrams (1999) onderscheidt naast kennis ook het begrip wijsheid. Wijsheid stelt iemand in staat de juiste kennis te selecteren om een bepaalde taak zo succesvol mogelijk op te lossen. In deze opvatting belanden we ons inziens ook op het terrein van competenties. Omdat dit buiten de scope van dit deel valt, beperken wij ons tot het onderscheid in data, informatie en kennis.
Terugkijkend op de voorbeelden aan het begin van deze paragraaf, kunnen we stellen dat het in beide voorbeelden gaat om informatie die niet wordt gekoppeld aan de ervaring, vaardigheid en attitude van een persoon: er is dus geen sprake van kennis. Zien we kennis als een persoonsgebonden vermogen dat gekoppeld is aan ervaring, vaardigheid en attitude, dan heeft dat betekenis voor onze begripsopvatting van het begrip kennisbank. Want als kennis buiten een individu niet bestaat, dan stelt dit eisen aan hoe we dit in een systeem opslaan. We kunnen in feite niet eens spreken over ‘opslag van kennis’, hooguit over opslag van data of een verzameling gegevens. Hierdoor lijkt het ook lastig om te spreken van een kennisbank. Het zou zuiverder zijn om te spreken van een databank of een informatiebank.

(...)

Kijken we weer naar ons voorbeeld:

De stad Leiden is in 1574 bevrijd van een belegering door de Spanjaarden.

We spreken van informatie. Er is pas sprake van kennis wanneer een persoon deze informatie weet te relateren aan zijn eigen ervaring en dit kenbaar maakt door erover te vertellen of te schrijven. Kortom, als de persoon in woord of geschrift (of door zijn handelen) zichtbaar maakt dat hij de informatie beheerst. Afhankelijk van de manier (bewerkt of onbewerkt) waarop deze informatie wordt doorgegeven, is er sprake van verschillende niveaus van kennis.

 

I. Latente, manifeste en inerte kennis

Als eerste benoemen we het onderscheid tussen latente en manifeste kennis. Het gaat om het onderscheid tussen de mate waarin de kennis beschikbaar is voor het vervullen van een taak of het oplossen van een probleem.

Manifeste kennis
Actuele kennis die iemand permanent ter beschikking heeft en die ‘zichtbaar’ op de voorgrond treedt. Deze kennis vormt het kader waarmee een persoon naar de wereld kijkt en stuurt zelfs zijn waarneming.

Latente kennis
Parate kennis waarover iemand, indien nodig, kan beschikken. Denk aan herinneringen, oude leerinhouden of ervaringen die we inzetten of oproepen om een probleem op te lossen.

‘Inerte kennis’
Kennis waarover iemand wel beschikt maar die eigenlijk niet wordt gebruikt. Hoewel deze kennis relevant kan zijn bij het oplossen van een probleem, wordt ze niet spontaan aangeboord. Dat betekent niet
dat de kennis helemaal is weggezakt, of niet meer beschikbaar is. Als iemand vraagt om erover te vertellen, kan men zich deze kennis wel voor de geest halen. Ze wordt echter niet spontaan geassocieerd met de situatie waarin ze nuttig kan zijn. Kennis wordt inert omdat ze te weinig gebruikt wordt. Inerte kennis wordt geactiveerd door ze actief te gaan gebruiken in diverse probleemsituaties, maar ook door ze weer in verband te brengen met de taak via stappenplannen, protocollen, overzichten van relevante kennis. Conceptmaps, site maps, inhoudstabellen, boommenu’s of lijsten met trefwoorden zijn handige manieren die de gebruiker ondersteunen bij het activeren van inerte kennis (Dekeyser 2001).

 

II. Expliciete en impliciete kennis (tacit knowledge)

Expliciete kennis

Kennis die wordt gecodificeerd in geschreven tekst, plaatjes, beelden, video’s, formules, softwarecodes, enzovoort. Expliciete kennis kan ook ingebed zijn in productontwerpen, cursussen of procesbeschrijvingen. Ze is vaak formeel van aard en systematisch geordend. Soms wordt dit type kennis ook wel ‘wetenschappelijke kennis’ genoemd. Het voordeel van expliciete kennis is dat ze eenvoudig kan worden opgeslagen en overgedragen tussen mensen. Dit betekent niet dat ze ook gemakkelijk kan worden verwerkt of beheerst. Een artikel uit een vaktijdschrift over neuro psychologie is voor de meeste leerkrachten onbegrijpelijk. Andersom heeft een artikel uit het tijdschrift ‘Learning & Instruction’ voor neuropsychologen weinig betekenis. En iemand die kan lezen, leest zonder problemen een Franse tekst, maar als hij de Franse taal niet machtig is, begrijpt hij niet wat er staat. Kortom, expliciete kennis kan wel worden overgeseind, maar niet (altijd) verwerkt en ‘eigen’ gemaakt.

Impliciete kennis

Kennis die bestaat uit ervaring, intuïtie, ideeën en actie van de persoon, ofwel tacit knowledge. Tacit knowledge (Polanyi, 1966) is heel persoonlijk ingekleurd en moeilijk te formaliseren. Subjectieve inzichten (implicit understanding), herinneringen van gebeurtenissen (episodic knowledge), intuïties en plotselinge invallen (impressionistic knowledge) behoren tot deze categorie. Impliciete kennis is diep geworteld in iemand zijn praktische activiteit en ervaring, en in de idealen, waarden en emoties die hij meeneemt: de zelfkennis van een individu tijdens een activiteit (regulative knowledge). Impliciete kennis is moeilijk te documenteren of met anderen te delen. Desgevraagd blijkt het ook voor de persoon zelf niet altijd helder hoe bepaalde ideeën of beslissingen ontstaan. Impliciete kennis ontstaat door oefening, vallen en opstaan, nadoen en intensief samenwerken. Impliciete kennis beschrijft de kennis over hoe werk in de praktijk uitgevoerd moet worden. Andere termen die hier voor gebruikt worden, zijn practical knowledge of practical intelligence (Meijer, Verloop & Beijaard, 2001; Sternberg, Wagner & Okagaki, 1993).

(...)

Argyris (1999) beschouwt de tacit knowledge als opgeslagen in zogenaamde handelingstheorieën (theories of action). Hij onderscheidt twee typen: de ‘openlijk aangehangen’ (espoused) theorie en de ‘gebruikte’ theorie (theory in action). De laatste theorie wordt misschien niet openlijk beleden, maar wordt zichtbaar in het gedrag. Bijvoorbeeld: de leraar die aan ouders of collega’s vertelt vanuit welke opvattingen hij met de leerlingen omgaat (espoused theory), en de videobeelden van zijn onderwijs die precies laten zien hoe het eraan toe gaat (theory in use). Vaak zit tussen deze twee perspectieven een groot verschil. Volgens Argyris is het van belang dat professionals leren om te reflecteren op het onderscheid tussen beide. Zo kunnen ze denken en handelen beter op elkaar afstemmen en hun persoonlijke expertise ontwikkelen.

Impliciete en praktische kennis is gebaseerd op kennis die ontstaat in en tussen mensen in netwerken (van mensen) en in samenwerkingsprojecten. Bij het ontstaan van impliciete kennis gelden andere regels en normen dan bij de ‘traditionele’ kennisproductie in universiteiten en scholen. Deze nieuwe kennis is van een andere soort dan de gebruikelijke academische kennis. Bovendien verandert de relatieve betekenis van kennis die ontwikkeld wordt aan universiteiten en hogescholen (lerarenopleidingen). Deze neemt af in verhouding met zelf leren. Bedrijven investeren alsmaar minder in universiteiten voor kennisontwikkeling. Steeds vaker doen ze een beroep op de mensen zelf om kennis te produceren. Een bekend voorbeeld hiervan geven Nonaka en Takeuchi (1995). Zij onderzochten het innovatieve vermogen van (Japanse) bedrijven en concludeerden dat innovatie bij bedrijven afhankelijker is van het vermogen om kennis in het bedrijf te ontwikkelen, dan van het binnenhalen en bewerken van externe kennis. Volgens hen draait het bij innovatie vooral om de wisselwerking tussen de (min of meer onbewuste) impliciete praktijkkennis (tacit knowledge) en de gecodificeerde kennis.

(...)

III. Declaratieve vs. procedurele kennis

Declaratieve kennis beschrijft het ‘wat’. Het gaat onder andere om kennis van verschijnselen, begrippen, definities, wetten en regels en is opgeslagen in de vorm van (netwerken van) concepten. Deze kennisvormen worden vaak uitgedrukt in representaties van de buitenwereld (feiten, concepten, principes, modellen). Bij kennisbanken denken we al gauw aan verzamelingen van dergelijke representatievormen.

Bij werkplekleren is het echter van belang ook procedurele kennis (bijvoorbeeld stappenplannen, how to do, do’s and don’ts) op te nemen in kennisbanken, teneinde de vertaling van de declaratieve kennis naar het handelen in de praktijk gemakkelijker te maken. Procedurele kennis is kennis van (mentale) handelingen; vaak wordt ook de term ‘hoe’ kennis gebruikt. Een weergave van procedurele kennis neemt vaak de vorm aan van een geordende reeks ‘als-dan’-regels.

 

Bron: Kennis van kennisbanken, Open Universiteit

Tags:
Laatst aangepast op vrijdag, 15 augustus 2014 08:19  

Concentration is the key to economic results. No other principles of effectiveness is violated as constantly today as the basic principle of concentration

Peter Drucker

Banner

Archief

Lean boeken top 5

(maart 2016)
Banner
Banner
Banner
Banner
Banner

We hebben 175 gasten online
Artikelen

problem solving problemen oplossen william edwards deming

charles duhigg macht der gewoonte

Macht Der Gewoonte
Waarom We Doen Wat We Doen En Hoe We Dat Kunnen Veranderen
Charles Duhigg

Bij Bol.com of Managementboek

Banner
Banner